Ποιά θα είναι η τιμή;
Μηχανισμοί ελέγχου των τιμών
Κατά τη διάρκεια της πολιτικής συζήτησης για τη δημιουργία του ΣΕΔΕ2, η ανάγκη για ελέγχους και διασφαλίσεις των τιμών ήταν στο επίκεντρο. Ως αποτέλεσμα, η οδηγία ΣΕΔΕ και η απόφαση για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (ΑΣΑ) περιέχουν ήδη διάφορους μηχανισμούς ελέγχου των τιμών για το ΣΕΔΕ2:
- Η πρόωρη δημοπρασία 30% περισσότερων δικαιωμάτων εκπομπής κατά τα πρώτα τρία έτη, τα οποία θα αφαιρεθούν αργότερα από τα μελλοντικά δικαιώματα.
- Εάν η μέση τιμή δικαιώματος εκπομπών EUA για τρεις συνεχόμενους μήνες είναι υπερδιπλάσια της μέσης τιμής για τους έξι προηγούμενους μήνες, θα αποδεσμευτούν 50 εκατομμύρια δικαιώματα από το ΑΣΑ2 – Άρθρο 30h(1). Μέσα στο 2027/2028 ο κανόνας είναι πιο ευέλικτος και η τιμή πρέπει να είναι μόνο 1,5 φορές υψηλότερη από τον μέσο όρο των τελευταίων έξι μηνών για τρεις συνεχόμενους μήνες, προκειμένου να ενεργοποιηθεί η αποδέσμευση των 50 εκατομμυρίων δικαιωμάτων.
- Εάν η μέση τιμή EUA για τρεις συνεχόμενους μήνες είναι υπερτριπλάσια της μέσης τιμής EUA για τους έξι προηγούμενους μήνες, θα αποδεσμεύονται 150 εκατομμύρια δικαιώματα από το ΑΣΑ2.
- Έχει τεθεί ένα ανώτατο όριο τιμών με προσαρμογή στον πληθωρισμό στα 45 ευρώ (το οποίο πιθανόν θα πλησιάσει τα 60 ευρώ έως το 2027). Εάν η μέση τιμή EUA υπερβαίνει το ανώτατο όριο τιμών για περισσότερο από δύο μήνες, απελευθερώνονται επιπλέον 20 εκατομμύρια δικαιώματα από το ΑΣΑ2.
- Σε περίπτωση πολύ υψηλών τιμών πετρελαίου ή ορυκτού αερίου στα μέσα του 2026, το ΣΕΔΕ2 θα αναβληθεί κατά ένα έτος έως το 2028.
- Τέλος, μια πρόσθετη ρήτρα επιτρέπει επίσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανταποκριθεί στις υψηλές τιμές του ΣΕΔΕ2 εκδίδοντας μια πράξη εφαρμογής, εάν ένας συγκεκριμένος χαμηλός όγκος δικαιωμάτων εκπομπής επιτευχθεί δύο φορές εντός μιας περιόδου 12 μηνών.
Αυτοί οι έλεγχοι των τιμών θα ισχύουν έως το 2029, οπότε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει έκθεση σχετικά με τη λειτουργία τους και θα μπορεί να προτείνει την παράταση και επέκταση των ελέγχων των τιμών μετά την αναθεώρησή τους, εάν χρειαστεί. Το 2028, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να επανεξετάσει τη λειτουργία του ΣΕΔΕ2 για να διασφαλίσει την ορθή λειτουργία της αγοράς και τη σταθερότητα των τιμών. Ο χρόνος αυτός είναι σημαντικός, καθώς πολλά από τα μοντέλα πρόβλεψης των τιμών ΣΕΔΕ2, συμπεριλαμβανομένου του μοντέλου της BloombergNEF που παρουσιάζεται παρακάτω, δείχνουν αύξηση των τιμών έως το 2030, η οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί με αυτή τη διαδικασία επανεξέτασης το 2028, εάν χρειαστεί, ανάλογα με τις προοπτικές μετά την έναρξη λειτουργίας της αγοράς.
Η μεγάλη διακύμανση στις αναμενόμενες τιμές μπορεί να αποδοθεί στη διαφορά των υποκείμενων παραδοχών στα μοντέλα, κυρίως όσον αφορά τα επίπεδα φιλοδοξίας που προβλέπονται για την εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων για την ενίσχυση της μείωσης των εκπομπών πέραν της εμβέλειας της τιμής εκπομπών άνθρακα, όπως η οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων ή τα πρότυπα CO2 και αυτοκινήτων. Όσο περισσότερο μειωθούν οι εκπομπές στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και στις οδικές μεταφορές, τόσο χαμηλότερη θα είναι η τιμή του ΣΕΔΕ2. Η εφαρμογή αυτών των συμπληρωματικών μέτρων είναι εφικτή και απαραίτητη. Μια τιμή 45 ευρώ ανά τόνο CO2 μεταφράζεται σε 0,01 ευρώ ανά kWh θέρμανσης με ορυκτά καύσιμα. Αν και οι ανησυχίες για τις πιθανές κοινωνικές επιπτώσεις μιας ασταθούς τιμής ΣΕΔΕ2 είναι βάσιμες, δεν πρέπει να χρησιμεύσουν ως δικαιολογία για μια πρόωρη αποδυνάμωση του ΣΕΔΕ2 ή για να αποσπάσουν την προσοχή από το απαραίτητο έργο που πρέπει να επιτελέσουν τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν τη δικαιοσύνη του συστήματος. Το ΣΕΔΕ2 θα πρέπει να αφεθεί να λειτουργήσει κατά τα πρώτα έτη της εφαρμογής του, ώστε να καταστεί δυνατή η διαμόρφωση των τιμών, να δοθούν κίνητρα για την απανθρακοποίηση και να συγκεντρωθούν οι απαραίτητοι πόροι για την ενεργειακή μετάβαση.
Όπως αποδεικνύεται από το Διάγραμμα 7 της Transport and Environment, η διακύμανση της τιμής των ορυκτών καυσίμων τα τελευταία χρόνια παραμένει πολύ υψηλότερη από την επίδραση της τιμής ΣΕΔΕ2 των 100 ευρώ ανά τόνο CO2. Αυτό υπογραμμίζει ότι ο πραγματικός κίνδυνος και η απειλή για το κόστος διαβίωσης δεν είναι η τιμή του άνθρακα, αλλά η συνεχιζόμενη εξάρτηση από ρυπογόνα καύσιμα, καθώς οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων έχουν αποδείξει ότι είναι πρόθυμες να αποκομίσουν έκτακτα κέρδη. Οποιαδήποτε προσπάθεια ελέγχου της τιμής μέσω της αύξησης της προσφοράς δικαιωμάτων εκπομπής σημαίνει περισσότερες εκπομπές άνθρακα. Προκειμένου να επιτευχθούν οι ευρωπαϊκοί κλιματικοί στόχοι, οποιαδήποτε αποδυνάμωση του ΣΕΔΕ2 θα πρέπει να αντισταθμιστεί με την αύξηση των φιλοδοξιών είτε στους τομείς του ΣΕΔΕ1 είτε στους υπόλοιπους τομείς του Κανονισμού Κατανομής Προσπαθειών: τη γεωργία – η οποία παραμένει πολιτικά δύσκολη – ή τους τομείς χρήσης γης, όπου η αποτελεσματικότητα των δεξαμενών άνθρακα είναι ήδη σε κίνδυνο. Τελικά, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη διαχείριση της δυναμικής των τιμών του ΣΕΔΕ2 χωρίς να υπονομεύεται η φιλοδοξία είναι η ισχυρή εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων. Με τη μείωση των εκπομπών στα νοικοκυριά και τις οδικές μεταφορές, τα μέτρα αυτά μειώνουν τη ζήτηση για δικαιώματα εκπομπών, γεγονός που με τη σειρά του συμβάλλει στη μετρίαση των τιμών του ΣΕΔΕ2, επιταχύνοντας παράλληλα την απανθρακοποίηση.